Her büyük depremden sonra milyonlarca kişi aynı soruyu soruyor: "Benim binam depreme dayanıklı mı?" Bu yazıda kendi gözlemlerinizle neye dikkat edebileceğinizi, sık yapılan yanlışları ve kesin cevabın nasıl alınacağını anlatıyoruz.
Kısa cevap
Bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığını dışarıdan bakarak kesin olarak anlamak mümkün değildir. Gözlemleriniz bir risk işareti olup olmadığına dair ipucu verebilir; kesin cevap ise yalnızca deprem performans analizi ile alınır.
Kendi gözlemlerinizle bakabileceğiniz risk işaretleri
Aşağıdaki işaretlerden biri veya birkaçı binanızda varsa, bir mühendis incelemesi yaptırmanız önerilir:
Bina geçmişi
- 2000 yılından önce projelendirilmiş olması
- Kat ilavesi yapılmış olması (çatı katı dahil)
- Ruhsatsız veya projesine aykırı inşa edilmiş olması
- Daha önce bir depremde hasar görüp onarılmış olması
Zemin kat ve bodrum
- Zemin katın dükkân, ofis veya otopark olarak açılmış olması
- Zemin katta kolonların kesilmiş, inceltilmiş veya kaldırılmış olması
- Bodrumda sürekli nem, su sızıntısı bulunması
- Bodrum pencereleri nedeniyle kolonların bir kısmının kısa kolon haline gelmesi
Taşıyıcı elemanlarda görülen işaretler
- Kolon ve kirişlerde çapraz (eğik) çatlaklar
- Beton dökülmesi ve görünen donatılar
- Kolon ve kirişlerde pas lekeleri (kahverengi akıntılar)
- Betonun elle ufalanabilecek kadar zayıf görünmesi
- Kolonlarda kum, çakıl taneleri veya boşluklar (segregasyon)
Taşıyıcı sistem düzeni
- Üst katların alt katlardan dışarı taşması (büyük konsollar)
- Binanın bir yönde çok uzun, diğer yönde çok dar olması
- Bitişik binayla arasında derz bulunmaması
Sık yapılan yanlışlar
"Binamız yeni, sorun olmaz." Yeni binalar daha güncel yönetmeliklerle tasarlanır; ancak uygulama kalitesi ve sonradan yapılan değişiklikler sonucu belirler.
"Mantolama yapıldı, bina güçlendirildi." Dış cephe ısı yalıtımı (mantolama) binanın deprem dayanımına katkı sağlamaz. Güçlendirme mantolaması ise tamamen farklı, yapısal bir müdahaledir. Ayrıntılar için betonarme güçlendirme sayfamıza bakabilirsiniz.
"Önceki depremde bir şey olmadı." Önceki deprem binanızı daha düşük bir şiddetle sarsmış olabilir.
"Çekiçle vurduk, beton sağlam." Yüzeydeki betonun sertliği, iç betonun dayanımı hakkında güvenilir bilgi vermez. Bunun için karot testi gerekir.
"Yapı denetimden geçti." Yapı denetim sistemi önemli bir güvencedir; ancak sonradan yapılan tadilatlar, kullanım değişiklikleri ve korozyon gibi zamanla ortaya çıkan sorunları kapsamaz.
Kesin cevap: Deprem performans analizi
Binanızın deprem güvenliğini kesin olarak öğrenmenin yolu, yönetmeliğe göre yapılan bir deprem performans analizidir. Bu analizde:
- Binanın taşıyıcı sistemi ölçülür (röleve),
- Betondan karot numuneleri alınarak dayanımı belirlenir,
- Donatı sayısı, çapı ve korozyon durumu tespit edilir,
- Bilgisayar modeliyle binanın deprem davranışı hesaplanır,
- Sonuç bir raporla açıklanır.
Analiz sürecinin ayrıntılarını deprem performans analizi nasıl yapılır yazımızda adım adım anlattık.
Riskli yapı tespiti ile farkı
6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan riskli yapı tespiti, Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlarca yapılan ve binanın kentsel dönüşüm kapsamında riskli olup olmadığına karar veren resmi bir süreçtir. Deprem performans analizi ise binanın performans seviyesini ayrıntılı ortaya koyan ve güçlendirme tasarımının temelini oluşturan mühendislik çalışmasıdır. Amacınız güçlendirme ise ihtiyacınız olan çalışma performans analizidir.
Ne yapmalısınız?
- Yukarıdaki risk işaretlerini binanızda kontrol edin.
- Binanızın projesini ve varsa zemin etüdünü belediye arşivinden temin edin.
- Taşıyıcı elemanlardaki şüpheli noktaların fotoğraflarını çekin.
- Bir mühendislik firmasından ön değerlendirme isteyin.
Fotoğraf ve adres bilgisini WhatsApp üzerinden bize gönderirseniz ücretsiz ön değerlendirme yapıp size izlenecek yolu anlatırız.
Sık sorulan sorular
Binamın yapım yılı depreme dayanıklılık hakkında ne söyler?
Yapım yılı, binanın hangi yönetmeliğe göre tasarlanmış olabileceği hakkında fikir verir. Ancak tek başına belirleyici değildir; aynı yıl yapılmış iki binanın beton kalitesi, işçiliği ve sonradan gördüğü müdahaleler çok farklı olabilir.
Duvarlardaki çatlaklar binanın çürük olduğunu mu gösterir?
Her çatlak aynı anlama gelmez. Sıva ve dolgu duvarlardaki kılcal çatlaklar çoğunlukla rötre veya ısıl hareketlerden kaynaklanır. Kolon ve kirişlerde çapraz çatlaklar, beton dökülmesi veya pas lekesi ise bir mühendisin incelemesi gereken işaretlerdir.
Daha önce bir depremi hasarsız atlatan bina güvenli midir?
Kesin olarak söylenemez. Bina önceki depremde daha düşük şiddette bir sarsıntıya maruz kalmış olabilir. Hasarsız atlatılan bir deprem, daha yakın veya daha büyük bir depremde de aynı sonucu garanti etmez.
